Bakardadeari aurre egiteko etxebizitza ereduak birpentsatzen

Bailarako adineko taldeek askotariko ekitaldiekin abiatu ohi dute ikasturtea, urriaren 1a, Pertsona Nagusien Nazioarteko Eguna, egutegian gorriz markatuta. Bada, nabari da gero eta kezka handiagoa dutela etxebizitza ereduen inguruan, erretiratu osteko urteak ahalik eta modu onenean bizitzeko borondateak mugituta. Adibideetako bat Bergarako San Joxepe Jubilatuen Etxean dago. Bergarako Udalak eta Adineko Kontseiluak hilaren 21etik urriaren 2ra iraungo duen egitaraua antolatu du, erakusketa batekin, galdera zabal honi erantzunak bilatu guran: Nola eta non bizi nahi dut bizitza osoan? Adineko Kontseiluko kide Arantxa Palaciosek esan duenez, erakusketak balio du irailaren 28an 17:30ean Irizar jauregian egingo duten mahai ingurura begira motorrak berotzeko: "Iaz, Usurbilera egin genuen bisita 31 lagunek, herri hartan zaintzaren arloan dituzten ekimenak ikusteko. Txirikorda belaunaldiarteko etxebizitza komunitarioetan izan genuen, eta iruditu zitzaigun gizarteratu behar direla halako ekimenak. Beraz, panel batzuk jarri ditugu, halako egitasmoen berri emateko. Modu horretan, jendeak jakingo du asteleheneko berbagaia nondik nora joango den".

Bizimodu komunitariorantz 

Mahai ingurua Andrea Pozok dinamizatuko du, adineko pertsonentzako komunitate lagunkoiagoak eraikitzeko helburua duen Euskadi Lagunkoia Berriko teknikariak. Dioenez, bizitza osorako etxebizitzen eta etxebizitza kolaboratiboen filosofiarekin bat egiten duten ereduak azalduko ditu hitzaurrean: "Alde batetik, ikusten gabiltza badagoela joera bat, jubilatuta dagoen jendearen artean, kooperatiba bat sortu eta cohousing ereduan antolatzekoa. Gordexolako Ametxe dugu horren adibide. Etxebizitza egoiliarrak bazkide dituen kooperatiba baten parte da, eta egoiliarrek modu kolektiboan kudeatzen dituzte espazio amankomun guztiak. Bestetik, erakundeen esku hartzearekin egiten diren proiektuak daude. Esaterako, Matia Fundazioak bizitza osorako etxebizitzak bultzatzen ditu Lugaritzen, Donostiako Antigua auzoan. Zaintza maila kontuan hartu gabe, edonor bizi daiteke bertan, baita familiak ere. Komunitatean integratutako alokairuzko etxebizitzak dira, eta egoiliarrak bizitza-planaren akonpainamendua egiten duten erreferente profesionalez lagunduta daude".

Halako egitasmoekin "zaintza pertsonalizatua" bermatzen dela nabarmendu du Pozok, eta dio erakundeen aldetik badagoela kontzientziazio bat ohiko erresidentzia handiak lehengo eredu instituzionaletik aldentzen has daitezen: "Espainiako Gizarte Eskubideen, Kontsumoaren eta 2030 Agendako Ministerioak legedi berria du martxan, egungo egoitzak bizikidetza unitate txikiagoetan antolatzeko. Legedi horrek fokua aldatu gura du, egoiliarren ingurunea etxekoiagoa izan dadin". Ildo beretik, Usurbilgo Egurtzegi egoitzaren funtzionamendua aipatu du: "Intimitatea lehenesteko, egoitza arruntetan ez bezala, pertsona bakoitzak bere logela eta bere giltza dauka. Funtsean, pertsonan oinarritutako zaintza modeloa jartzen da erdigunean".

Hausnarketatik irtenbideetara

Huraxe bera izan zen COVID-19ak eragindako pandemiak utzitako ikasgaietako bat. Testuinguru hartan, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Adinberri Fundazioak Hariak estrategia aurkeztu zuten 2022an, nahi gabeko bakardadeari aurre egiteko. Adinberriko zuzendari Rakel San Sebastianek azaldu duenez, hemeretzi udalerritako 14.000 pertsona baino gehiagorengana iritsi da, eta 1,1 milioi euro baino gehiago bideratu dute, besteak beste, adineko pertsonen etxebizitzak eta egoitzak birpentsatzeko ekimenak sustatzeko: "Etxebizitza zahartze osasuntsuaren, autonomiaren eta zaintzaren inguruko hausnarketaren parte bihurtu da. Izan ere, gai horrek lotura zuzena du Adinberriren berrikuntza-ikuspegiarekin eta biztanleriaren zahartzeari erantzuteko irtenbide berriak garatzeko beharrarekin".

Barne diseinuaren eragina

Hain justu, Adinberriren babesa jaso zuen EHUko Arkitektura Sailak etxean bizi direnen bakardade sentsazioa saihesteko gomendioak jasotzen dituen Etxelagun gidak. Irizpide arkitektonikoak, teknologikoak eta sozialak jasotzen dituen diseinu-gida da. Lehen pausoa etxebizitzen diseinuak bakardadean izan dezakeen eragina aztertzea izan zela azaldu du saileko zuzendari Olatz Irulegik: "Bakarrik bizi diren hiru pertsonaren etxebizitzak bisitatu genituen, barruko espazioak nola erabiltzen zituzten ulertzeko, eta ohartu ginen etxeak animatu dezakeela jendea kalera ateratzera". Adibide bat jarri du baieztapen hori arrazoitzeko: "Etxetik gutxi irteten zen pertsona bat bisitatu genuenean, sukaldean, etxeko gunerik ilunenean artatu gintuen, han pasatzen zuelako denbora gehien. Sukaldea fatxadatik urrunen zegoen tokia zen. Beraz, etxeak berak eramaten zuen leihotik urrunago egotera. Hainbat eremuren tenperatura eta argitasuna neurtu, eta ondorioztatu genuen inportanteena espazio erabilienak fatxadatik gertu egotea dela, kalearekin kontaktu zuzena edukitzeko". 

Bakardade sentsazioa murrizten laguntzen duen beste alderdi bat etxe barruko guneak zabalak izatea dela aipatu du: "Ez dute zertan irekiak izan; manparaz estalita egotearekin, nahiko. Kontua da gelek bisualki gertu egon behar dutela. Batez ere, sukaldea, historikoki emakumea bertan sartuta egon den tokia izan delako". Gela "tematiko" bat izatea ere hobetsi du: "Adibidez, kirola egiteko txokoak, bizikleta estatiko batekin, beste dinamismo bat eman dezake, pertsonaren autonomia mantentzen laguntzeaz gain. Baina horretarako, etxea hustu egin behar da, eta emozionalki zaila izan daiteke, esaterako, alargun batentzat. Agian, ez zaude prest espazioa irabazteko ohea kentzeko, baina gauza batzuk kendu egin behar dira".

Ikuspegi integrala

Atariko eskailera buruaren eta etxeko sarreraren artean moldaketa txiki batzuk egin daitezkeela gaineratu du: "Pareko bizilagunarekin elkarrizketak pizteko, bankutxo bat jar daiteke eskailera buruan, edo etxeko sarreran objektu pertsonalak, adibidez, argazki zaharrak, hizketarako aitzakia sortzeko". 

Atari inguruko kaleko espazioari ere egin dio erreferentzia, "gune erdi-pribatu" horren diseinuak lagundu egin dezakeelako pertsona bat haizea hartzera atera dadin. "Banku batzuk baldin badaude, zuhaitzen bat, eta landareak, aitzakia izan daiteke loreak zaintzera irten daitezen", esan du Irulegik.

Etxea harremanetarako eta komunitatearekiko loturak mantentzeko espazioa ere badenez, bisitetarako egokituta izatea ere komeni izaten da. Tertuliarako hobe da, esaterako, mahai nagusia borobila izatea. Datozenak eroso sentitzeko beste gako bat, etxean komun bat baino gehiago izanez gero, horietako bat bisitentzako girotuta egotea dela adierazi du Irulegik: "Izan ere, adinean aurrera joan ahala komunean medikamentuak pilatzen dira, eta, agian, ez dago horren zaindua; beraz, desatsegina izan daiteke. Aukera izanez gero, hobe komun txiki bat izatea bisitarientzat, egonaldia atseginagoa izan dadin". 

Hasiak dira praktikan jartzen 

Norbere etxebizitzan aplikatzeko halako aholkuak eta gehiago topatuko ditu Etxelagun gida deskargatzen duenak. Arkitektura eskolako kideez gain, EHUko beste diziplina batzuetakoek ere hartu dute parte, "psikologia, informatika, soziologia, biologia eta medikuntzakoek", eta denen artean adostutako tekniken inpaktua neurtzen dabiltza dagoeneko. Izan ere, gidan jasotakoak martxan ipini dituzte hainbat etxebizitzatan: "Iaz, prototipo batean lan egiten aritu ginen. 60 urtetik gorako hamaika pertsona autonomo bizi diren tutoretzapeko lau etxebizitzatan izan ginen, Beasainen. Planta berean bizi dira, sukaldaria eta garbitzailea dute, eta pertsona bakoitzak gela bat du eremu pribatu bezala. Beste eremuak, adibidez jantokia, partekatu egiten dituzte. Bi astean behin joaten gara elkarrizketa egitera, eta, ikusi dugunez, gertatzen da, nahiz eta otorduak elkarrekin egin, batzuek ez dutela hitz egiten. Hortik ondorioztatu dugu espazioak akustikoki prest egon behar duela; hau da, baldintza teknikoak bermatuta izan behar dituela hitz egiteko eta entzuteko". 

Ezagutzatik orientaziora

Aholku-zerrenda hori baliagarria izango zaie partikular zein erakundeei etxebizitzak birgaitu eta eraikitzeko orduan. Rakel San Sebastianek borobildu bezala, "Etxelagun bezalako proiektuak laborategi eta erreferentzia izan daitezke, etorkizunean beste udalerri eta eskualde batzuetara eraman daitezkeen irtenbideak garatzeko. Esan bezala, azken helburua ez da etxebizitza esperimental bakar bat sortzea, baizik eta bertan sortutako ezagutza baliatzea etxebizitza gehiago pixkanaka eraldatzeko eta etorkizuneko etxebizitza-proiektuak orientatzeko, pertsonen autonomia, ongizatea eta bizi-kalitatea ardatz hartuta".