Hezkuntza-sisteman ezkutatzen den arrazakeria mekanismo hori aztertzeko ,hainbat aspekturi erreparatu behar diegu:
1. Pygmalion efektua: Itxaropen baxuen tranpa
Hezkuntzan frogatuta dago irakaslearen itxaropenek ikaslearen emaitzetan zuzenean eragiten dutela. Ikasle bati —bere jatorriagatik edo arrazagatik— "hau ez da zuretzat" edo "zaila egingo zaizu" esaten zaionean, profezia auto-betea elikatzen ari gara.
Ikasleak ez du bere buruarengan konfiantza galtzen gaitasunik ez duelako, sistemak bide hori "ezinezkoa" dela sinetsarazi diolako baizik. Itxaropen eskas horiek diskriminazio forma isil eta suntsitzaileak dira.
2. Lanbide Heziketa: Aukera ala bazterketa-tresna?
Arazoa ez da Lanbide Heziketa bera; bide oparoa, duina eta beharrezkoa da. Arazoa bideratze masibo eta selektiboa da:
- Ikasle "autoktonoa" denean: "Probatu Batxilergoa; gaizki ateratzen bada, beti daukazu Lanbide Heziketa".
- Jatorri atzerritarreko ikasleen kasuan: "Hobe duzu ziklo bat egin, lehenbailehen lan-merkatuan sartzeko".
Logika honek klase-egitura eta arrazakeria betikotzen ditu: eskulana eta lan fisikoa batzuentzat, eta pentsamendu akademikoa edo zuzendaritza besteentzat.
3. "Errealismoa" eskubideen aurka
Orientatzaile askok "errealismoaren" izenean hitz egiten dute, familiaren egoera ekonomikoa edo hizkuntza-oztopoak aitzakiatzat hartuta. Baina orientazioaren lana ez da oztopo horiei men egitea, oztopo horiek gainditzeko baliabideak eta zubiak jartzea baizik.
Ikasle batek nota onak baditu, bere profil bakarra "ikasle bikaina" izatea da. Hortik aurrerako muga guztiak orientatzailearen aurreiritzietan baino ez daude.
Zer egin dezakegu eskolatik?
Egoera hau iraultzea ez da hautu bat, betebehar etiko bat baizik. Hona hemen hiru gako nagusi:
- Alborapen kognitiboak onartzea: Irakasleok eta orientatzaileok geure buruari galdetu behar diogu: Gauza bera gomendatuko nioke ikasle honi bere abizena edo azal-kolorea bestelakoa balitz? Deseraikitzea onarpenetik hasten da.
- Erreferenteak anitzak eskaintzea: Ikasleek ikusi behar dute unibertsitatean eta erantzukizun handiko lanetan jatorri askotariko jendea dagoela.
- Ahotsa eta ahalduntzea: Ikasleei beraien bidea eta ametsak defendatzen lagundu behar zaie. Sistema arrazistaren aurrean, haien autonomia babestu behar dugu.
Hezkuntzak aukerak zabaltzeko balio behar du. Galdera airean dago: Ikasleen ametsak orientatzen ari gara ala gure aurreiritzien arabera mozten?