Lanbide batzuk —izan irakasle, izan mediku, ingeniari, epaile edo kudeatzaile— "guretzat ez" kategorian geratzen direnean, zerbait sakonagoa ari da gertatzen. Gazte horrek ezin du bere burua hantxe irudikatu, ez baitu ispilu errealik izan. Eta horixe da gakoa: ikusten ez dena, ez da posible bihurtzen.
Nahiak ez dira hutsetik sortzen: boterearen aurpegia
Hezkuntzan eta gizartean askotan esaten dugu gazteek nahi dutena izan daitezkeela, ahaleginarekin dena lor daitekeela. Baina "nahi" hori ez da berezko zerbait: sozialki eraikitzen da. Patricia Hill Collinsek gogorarazi zigun moduan, jakintza eta autoritatea gorputzari lotuta daude gure imajinarioan.
Galdera deserosoak egin behar dizkiogu gure buruari:
- Nor dago erabaki garrantzitsuak hartzen diren mahaietan?
- Zein aurpegiri aitortzen diegu prestigioa edo arrakasta?
- Zein gorputz darabilzkigu "profesional eredutzat" gure iragarki, telesail edo testu-liburuetan?
Erreferenteak ez daudenean, mezu isil bat gailentzen da: prestigioa eta erantzukizuna zuritasunaren eremuak dira. Kolonialitatearen pedagogia horrela dabil: ez dizu ezer debekatzen, baina etengabe gogorarazten dizu 'hau ez da zure lekua'. Eta azkenean, xuxurlu hori harresi bihurtzen da
Izan ere, Stuart Hallek azaldu zuen bezala, errepresentazioek ez dute errealitatea islatzen soilik; errealitate hori eraiki egiten dute. Autoritatea eta gaitasuna gorputz mota bakar bati lotzen zaizkionean, gainontzekoek mezu argia jasotzen dute: ez direla subjektu nagusiak, "bigarren mailako" lanetara bideratuta daudela. Horrek autoestimuan jotzen du, bai, baina batez ere aukera-berdintasunean eta boterearen banaketan.
Denoi eragiten digun itsutasuna
Erreferente faltak ez die soilik gazte arrazializatuei eragiten. Gehiengo zuriak ere ikasgai pozoitsua jasotzen du: lidergoa, zientzia edo zuzendaritza berez dagozkiola sinesten du. Charles Mills-ek "ignorantzia zuria" deitu zion horri: pribilegioa egoera "naturaltzat" hartzen duen ezjakintasun sistemikoa. Erreferente faltak, beraz, norabide bikoitzean lan egiten du: batzuk bazterrean uzten ditu, eta besteak erdigunean betikotu.
Sistemaren erantzukizuna: eraldatzeko garaia
"Hau ez da kasualitatea, ezta zorte txarra ere. Gure lan-merkatuko egiturek, kontratazio-politikek eta erakundeetako hierarkiek eraikitako panorama da. Galdera ez da gazteak 'ausartagoak' izan behar duten; galdera da gizarte gisa zein muga erakusten ari garen.
Erreferente anitzak esparru guztietan izatea —laborategietan, epaitegietan, eskoletan zein enpresa-batzordeetan— ez da estetika kontua. Justizia sozialeko ekintza da: boterearen birbanaketa sinboliko eta erreala.
Amets bat itzaltzen denean, denok galtzen dugu. Talentua, ikuspegi berriak eta aberastasun kolektiboa geratzen dira bidean. Ez da drama pertsonal bat, egiturazko porrota baizik. Gure esku dago: amets horiek pizteko ispilu berriak sortuko ditugu ala kolonialitatearen pedagogian eroso jarraituko dugu?"